بازار لوازمیدکی خودرو این روزها دیگر صرفا یکی از بخشهای جانبی صنعتخودرو محسوب نمیشود؛ بلکه با افزایش سن ناوگان، رشد هزینههای تعمیر و نگهداری و افزایش تعداد خودروهای وارداتی و مونتاژی، به یکی از حلقههای تعیینکننده در اقتصاد خودرو تبدیل شده است. هرگونه اختلال در تامین قطعات یا افزایش قیمت آنها، مستقیما هزینه مالکیت خودرو را افزایش میدهد و درنهایت میتواند تصمیم مالک برای تعمیر، تعویض قطعه یا حتی کنار گذاشتن خودرو را تحتتاثیر قرار دهد.
در این میان، قطعات الکترونیکی بهدلیل وابستگی بیشتر به واردات و حساسیت بالا نسبت به نوسانات نرخ ارز، شرایط متفاوتی دارند. بالا رفتن پیدرپی قیمت در این بخش، در کنار مشکلات تامین برخی قطعات خودروهای وارداتی، باعث شده بخشی از مالکان به سمت قطعات استوک و دستدوم حرکت کنند؛ مسیری که اگرچه میتواند هزینه اولیه تعمیر را کاهش دهد، اما بدون بررسی دقیق سلامت قطعه، ریسک خرابی مجدد و تحمیل هزینههای بیشتر را به مالک خودرو وارد میکند.
از سوی دیگر، مساله فقط به خودروهای سواری محدود نیست و بازار قطعات موتورسیکلت نیز با چالشهای مشابهی مواجه شده است. محدودیت دسترسی به برخی قطعات موتورسیکلتهای انژکتوری و افزایش قیمت قطعات وارداتی، شرایط نگهداری این وسایلنقلیه را نیز دشوارتر کرده است. برای بررسی دقیقتر وضعیت بازار قطعات، میزان افزایش قیمتها، شرایط تامین قطعات خودروهای داخلی و وارداتی، با «رضا برنابادی»، کارشناس صنعتخودرو به گفتوگو پرداختیم:
بازار لوازمیدکی خودرو طی ماههای اخیر با افزایش قیمت مواجه شده است. در بخش قطعات الکترونیکی، این افزایش قیمت چقدر بوده و وضعیت بازار را چگونه ارزیابی میکنید؟
قطعات الکترونیکی خودرو طی ماههای اخیر مدام رشد قیمت داشته است. در بازههای زمانی کوتاه، حتی ۱۰ تا ۲۰ روزه، افزایش قیمت ۱۰، ۱۵ یا حتی ۲۰ درصدی برای برخی قطعات اتفاق عجیبی نیست. درواقع این قطعات هم مانند بسیاری از کالاهای وابسته به واردات، تحتتاثیر مستقیم نوسانات نرخ ارز قرار دارند و افزایش قیمت ارز به بازار قطعات منتقل میشود. اگر بخواهیم افزایش قیمت را از ابتدای سال بررسی کنیم، در برخی اقلام پرمصرف که حتی شرکتهای داخلی نیز روی آنها تولید دارند و از نظر بازار نیز قطعات شناختهشدهای محسوب میشوند، افزایش قیمت قابل توجه بوده است. در بعضی از قطعات خارجی، افزایش قیمت به حدود ۲۵۰ درصد نیز رسیده است. این وضعیت نشان میدهد بازار قطعاتیدکی دیگر با یک افزایش قیمت مقطعی مواجه نیست، بلکه تغییرات قیمت به شکل مستمر اتفاق میافتد و همین موضوع برنامهریزی برای تعمیر و نگهداری خودرو را برای مالک دشوار کرده است.
آیا در حال حاضر تامین قطعات خودروهای داخلی و وارداتی با مشکل مواجه است یا هنوز امکان دسترسی به قطعات وجود دارد؟
در این زمینه باید میان کمبود واقعی و نحوه عرضه تفاوت قائل شد. در بسیاری از بخشها کمبود قطعه به معنای نبود کامل کالا نداریم و حتی ممکن است برای تولید نیز مشکل جدی وجود نداشته باشد. با این حال، در بخش مواداولیه یا تامین برخی قطعات، افزایش هزینه خرید اتفاق افتاده است. مشکل دیگری که در بازار وجود دارد، عرضه قطرهچکانی برخی قطعات است. به این معنا که کالا به طور کامل از بازار حذف نشده، اما عرضه آن به شکلی انجام میشود که بازار با کمبود مصنوعی یا مقطعی مواجه شود. این وضعیت روی قیمت نهایی تاثیر میگذارد. این شرایط در برخی بخشهای بازار باعث شده اختیار عرضه عملا در دست عدهای محدود قرار بگیرد و قیمتها نیز با سرعت بیشتری افزایش پیدا کند. بنابراین صرفا نمیتوان مشکل بازار قطعات را به تحریم یا کمبود واردات نسبت داد؛ نحوه مدیریت عرضه و توزیع نیز در وضعیت فعلی موثر است.
این افزایش قیمت فقط مربوط به قطعات الکترونیکی و گرانقیمت است یا قطعات مصرفی نیز با رشد بها مواجه شدهاند؟
قطعا قطعات مصرفی هم از این شرایط تاثیر گرفتهاند. سادهترین و پرمصرفترین اقلام را در نظر بگیرید؛ از روغنموتور گرفته تا فیلتر روغن، فیلتر هوا و سایر قطعات مصرفی. برای مثال، قیمت روغنموتور از ابتدای سال تاکنون در مواردی به راحتی حدود ۱۵۰ درصد افزایش داشته است. این مساله اهمیت زیادی دارد؛ زیرا قطعات مصرفی با تعداد بسیار زیادی از خودروها ارتباط دارند. وقتی قیمت یک قطعه خاص افزایش پیدا میکند، شاید فقط گروه محدودی از مالکان تحتتاثیر قرار بگیرند، اما زمانی که قیمت روغن، فیلتر و اقلام مصرفی افزایش پیدا میکند، عملا هزینه نگهداری کل ناوگان بالا میرود.
قطعات الکترونیکی خودرو طی ماههای اخیر مدام رشد قیمت داشتهاند. در بازههای زمانی کوتاه (حتی ۱۰ تا ۲۰ روزه) افزایش قیمت ۱۰، ۱۵ یا حتی ۲۰ درصدی برای برخی قطعات اتفاق عجیبی نیست
با افزایش قیمت قطعات، گفته میشود تعداد بیشتری از مالکان خودروهای وارداتی به سمت قطعات استوک رفتهاند. آیا استفاده از قطعات استوک را میتوان جایگزین مناسبی برای قطعه نو دانست؟
استفاده از قطعه استوک چند حالت دارد و نمیتوان همه قطعات دستدوم را در یک گروه قرار داد. اگر قرار باشد مالک برای یک قطعه استوک حدود ۶۰ درصد و در برخی موارد تا ۷۰ درصد قیمت قطعه نو هزینه کند، باید مطمئن باشد که قطعه خریداریشده کیفیت مناسبی دارد. مهمترین مساله، بررسی سلامت قطعه است. اگر قرار است قطعه نو پنج سال کار کند، قطعه استوک باید حداقل بتواند چند سال بدون مشکل جدی مورد استفاده قرار گیرد. در غیر این صورت، صرفهجویی اولیه هیچ معنایی ندارد و مالک دوباره مجبور میشود هزینه خرید و تعمیر پرداخت کند. بههمین دلیل توصیه من به مالکان خودروهای وارداتی این است که هنگام خرید قطعه استوک، حتما فاکتور دریافت کنند و تا حد امکان از فروشنده ضمانت بگیرند. برای قطعات مهم باید ضمانت عملکرد مشخص وجود داشته باشد. حتی اگر فروشنده ضمانت محدود ارائه میکند، همین موضوع میتواند تا حدی ریسک خرید را کاهش دهد.
آیا در شرایط فعلی میتوان روی مسیرهای مختلف برای تامین قطعات خودروهای وارداتی حساب کرد؟
درحال حاضر شرایط تامین لوازمیدکی خودرو از برخی مسیرها بسیار دشوار شده است. بهخصوص مسیر خلیجفارس که یکی از مسیرهای اصلی تامین قطعات بوده، با محدودیت جدی مواجه است و عملا نمیتوان مانند گذشته روی ورود منظم کالا از این مسیر حساب کرد. مسیرهای عراق و افغانستان و برخی مسیرهای شرقی و غربی نیز ممکن است برای تعدادی از اقلام ساده یا قطعات برخی خودروها مورد استفاده قرار گیرند؛ اما این مسیرها نیز ظرفیت محدودی دارند و نمیتوان تامین پایدار قطعات خودروهای وارداتی را بر اساس آنها برنامهریزی کرد. درنتیجه، بازار قطعات استوک و دستدوم نیز با مشکلات خاص خود مواجه شده و نمیتواند به تنهایی پاسخگوی نیاز خودروهای وارداتی باشد.
وضعیت تامین قطعات گیربکسهای خودکار و هزینه تعمیر آنها چگونه است؟
شرایط این بخش نیز تفاوت چندانی با سایر بخشهای خودرو ندارد. در قطعات سختافزاری و بهخصوص قطعات الکترونیکی گیربکسهای خودکار، همان مشکلات تامین و افزایش قیمت وجود دارد. درواقع تقریبا در تمام حوزههای صنعت و خدمات خودرو با همین مساله مواجه هستیم. قطعات گران شدهاند و تامین برخی اقلام دشوارتر شده است. حتی در بازار لاستیک نیز شرایط مشابهی را شاهد هستیم. البته در بخش اجرت تعمیرات، افزایش قیمت به اندازه رشد قیمت قطعات نبوده و از این نظر هنوز فاصلهای میان رشد هزینه قطعه و اجرت تعمیرکار وجود دارد.
استفاده از قطعه استوک چند حالت دارد و نمیتوان همه قطعات دستدوم را در یک گروه قرار داد. اگر قرار باشد مالک برای یک قطعه استوک حدود ۶۰ درصد و در برخی موارد تا ۷۰ درصد قیمت قطعه نو هزینه کند باید مطمئن باشد که قطعه خریداریشده کیفیت مناسبی دارد
آیا بالا رفتن هزینه قطعات باعث شده ضریب خرابی خودروها نیز افزایش پیدا کند؟
مساله مهمتر از خود افزایش خرابی، کاهش قدرت مالی مشتری برای تعمیر اصولی خودرو است. وقتی مالک با هزینه بالای تعمیر مواجه میشود، ممکن است برای کاهش هزینه به تعمیرکاری مراجعه کند که تجربه یا تجهیزات لازم را ندارد. در چنین شرایطی ممکن است تعمیر اولیه با کیفیت لازم انجام نشود و قطعه یا مجموعه مربوطه در مدت کوتاهی دوباره دچار مشکل شود. در نهایت مالک همان هزینه را دوباره پرداخت میکند. به بیان ساده، وقتی توان مالی کاهش پیدا میکند، برخی افراد برای پرداخت هزینه کمتر، کیفیت تعمیر را قربانی میکنند؛ درحالی که نتیجه این تصمیم ممکن است هزینهای بیشتر در آینده باشد. یک تعمیر اصولی شاید در ابتدا گرانتر باشد، اما مانع از تکرار هزینه میشود.
شرایط بازار قطعات موتورسیکلت را چگونه ارزیابی میکنید؟
بازار موتورسیکلت نیز با مشکلات جدی مواجه شده است. بهخصوص در موتورسیکلتهای انژکتوری، بسیاری از قطعاتی که از چین تامین میشوند، بهراحتی در دسترس نیستند. این موضوع برای مصرفکننده مشکل ایجاد کرده است، زیرا موتورسیکلت در بسیاری از موارد وسیله اصلی جابهجایی و کسب درآمد است و توقف آن بهدلیل نبود یک قطعه ساده میتواند خسارت بیشتری از قیمت خود قطعه به مالک وارد کند. متاسفانه بهدلیل گرانی و کمبود قطعات، بخشی از مالکان مجبور شدهاند بهدنبال راههای جایگزین برای تعمیر و نگهداری موتورسیکلت خود باشند.
نوسان نرخ ارز چه اثری بر بازار لوازمیدکی دارد؟ آیا این تاثیر با تاخیر ظاهر میشود یا بلافاصله به قیمت قطعات منتقل میشود؟
متاسفانه اثر نوسان نرخ ارز بر بازار قطعات بسیار سریع است؛ حتی میتوان گفت در برخی مقاطع شدت این تاثیر از بسیاری از بازارهای دیگر نیز بیشتر احساس میشود. قطعات الکترونیکی و بسیاری از قطعات خودروهای وارداتی مستقیما به نرخ ارز وابسته هستند. بنابراین زمانی که نرخ ارز تغییر میکند، فروشنده و تامینکننده نیز برای خرید بعدی خود باید قیمت جدیدی را در نظر بگیرد. همین مساله باعث میشود قیمت قطعه با فاصله زمانی بسیار کوتاه واکنش نشان دهد. در چنین شرایطی، بازار لوازمیدکی عملا به بازاری تبدیل شده که نوسان نرخ ارز را به سرعت در قیمتهای خود منعکس میکند. اگر برای تامین، توزیع و نظارت بر بازار چارهای اندیشیده نشود، ادامه این روند میتواند هزینه نگهداری از خودرو را برای مالکان بیش از گذشته افزایش دهد.
